Leestijd 3 - 4 min
Cultuurgestuurd werken
Meer werken vanuit de bedoeling en ‘anders vasthouden’
College van bestuur, sector- en stafdirecteuren en schooldirecteuren en -coördinatoren gingen in 2020 onder begeleiding van ‘ontmanager’ Thom Verheggen aan de slag met werken vanuit ‘de bedoeling’. Komend jaar maken ook onderwijsteams en andere medewerkers er uitgebreider kennis mee.

Raakt de bedoeling van ons werk niet te veel naar de achtergrond? Maken we ‘systemen’ niet te belangrijk? Draait het nog wel waarom het echt zou moeten gaan, of zijn protocollen en procedures leidend? En versterken wij een cultuur van verantwoordelijkheid of zet die ons een klein beetje ‘uit’?

Dit is een greep uit de onderwerpen die aan bod komen als je bewust bezig bent met werken vanuit de bedoeling. Niets mis met regels of systemen, zolang die helpend zijn voor de bedoeling van je werk.

Thom: “Als regels het óvernemen van de bedoeling, dan raakt er iets verdraaid. Terug naar die bedoeling vraagt om iets langer stilstaan voor je terugvalt op regels, gewoonten en systemen. Doe je iets omdat het hoort, of omdat het helpt?”

Een mooie sleutel om terug te gaan naar de bedoeling, is jezelf steeds af te vragen wat nu de werkelijke opgave is. “Die werkelijke opgave draait om wat je beoogt. In het onderwijs denken we misschien dat lesgeven de bedoeling is, maar de werkelijke opgave is dat kinderen zich ontwikkelen en iets leren.”

De kunst is om die opgave niet zozeer vanuit regels te benaderen, maar veel meer vanuit een ander houvast, een gemeenschappelijk kompas. Dat kan als magneet werken voor je handelen. En de voeding daarvoor? Onze visie, missie, kernwaarden, onderwijsvisie en koers. “Het zijn de vele voorbeelden uit de praktijk waarmee je dat kompas blijft laden. Elk dilemma is een kans om je cultuur wakker te houden”, licht Thom toe.

Je werk anders vasthouden gaat niet over een radicale verandering, onderstreept Thom. Wel over elke dag een beetje meer vanuit die bedoeling werken. Het gaat ook niet over het afschaffen van regels, wel over je afvragen of je wilt sturen op de letter van de wet, of op de geest ervan. En over de keuze tussen een snelle oplossing of met meer geduld het probleemoplossend vermogen versterken.

“Wat heeft dit kind op dit moment nodig?”
Schoolpsycholoog en orthopedagoog Anja Bouwman van De Korenaer Strausslaan in Eindhoven maakte een aantal jaren geleden kennis met de boeken van Wouter Hart, tijdens haar postdoctorale opleiding. Zijn ideeën over werken vanuit de bedoeling zorgden voor herkenning.

“Verdraaide organisaties en Anders vasthouden bleken onderleggers voor hoe ik mijn vak altijd al probeer te benaderen. Wat heeft dit kind, op dit moment, met deze ouders, in deze klas, met deze leerkracht nodig? Dit als vertrekpunt nemen helpt enorm om maatwerk te leveren. En dat is iets wat op onze school heel vaak gevraagd wordt.”

Lukt een volledige dag school niet, dan kan een kind misschien wel een paar uur komen. Komt een jongere structureel te laat, dan is het waarom daarvan achterhalen nuttiger dan steeds een te-laat-briefje laten halen. En kan een moeder door persoonlijke sores niet naar school komen, dan lukt een gesprek bij haar thuis misschien wél.

"Werken in het speciaal onderwijs is topsport"

Heldere visie cruciaal

Zo zijn er legio kleinere en grotere voorbeelden in de dagelijkse praktijk waarbij je verder wilt kijken dan regels en gewoontes. “Dat lukt het beste als je vanuit een duidelijke visie werkt. Is die er niet, dan blijf je eerder in ‘systemen’ hangen. Die zijn namelijk superfijn als je weinig houvast hebt”, weet Anja.

Om die reden moet je zeker startende leerkrachten goed begeleiden in die visieontwikkeling, denkt zij. “Werken in het speciaal onderwijs is topsport. Je ervan bewust zijn dat je volledig present bent en de ander actief overbrengen dat je voor die ‘bedoeling’ gaat, is zo belangrijk.”

Vooral dóen

Goed dat Aloysius afgelopen jaar een leiderschapsdag organiseerde voor directeuren en coördinatoren over meer werken vanuit de bedoeling, vindt Anja. “Je moet blijven inspireren. Maar de transfer naar onderwijsprofessionals in de klas vraagt natuurlijk nog wel veel aandacht. We moeten niet blijven hangen in alleen maar praten over de bedoeling, we moeten vooral dóen.”

Boeken

De boeken Verdraaide organisaties en Anders vasthouden zijn geschreven door Wouter Hart. Aan het laatste boek werkte Thom Verheggen ook mee als meedenker en illustrator en hij verzorgde in 2020 bijeenkomsten voor het algemeen managementteam en schooldirecteuren en -coördinatoren.

Lezing

Wouter Hart gaf een lezing tijdens de Inspiratiedag voor medewerkers van sector Zuid begin 2020. Via artikelen, animatiefilmpjes en een uurtje online sparren met Thom, konden medewerkers van andere sectoren ook kennismaken met meer werken vanuit de bedoeling.

In 2021 volgt een tweede leiderschapsdag voor directeuren en coördinatoren en daarna gaan teams ook aan de slag.

auteur Anne-Marie Veldkamp
fotografie Maartje van Berkel

Aloysius Stichting sector Zuid

Kerkstraat 3

6085 AX Horn
Tel: 0475 583 242

sectorbureauzuid@aloysiusstichting.nl